Cơn bão dư luận!

Bài viết về tình trạng các nhóm lợi ích ép giá lúa đến nổi thấp hơn giá ốc bươu vàng đã được rất nhiều bạn đọc quan tâm và bình luận. Trên sgtt.vn (nơi bản gốc xuất hiện) có 11 bình luận. Qua một diễn đàn khác, tôi mới biết VietQ có đăng lại bài viết đó, và Dân Trí đăng lại từ VietQ. Nhưng khi lên Dân Trí thì có đến 105 bình luận! Báo Dân Trí hôm nay có bài bình luận cho rằng bài đó đã “tạo nên cơn bão mới trong dư luận” dù chuyện đó nằm trong nhóm các chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. 

http://dantri.com.vn/xa-hoi/tro-treu-oc-buou-vang-gia-tri-hon-lua-khi-chinh-sach-van-di-duong-vong-751429.htm

Tôi rất cảm động khi xem qua những bình luận trên sgtt.vn và đặc biệt là Dân Trí. Cảm động không chỉ vì có người đồng cảm và đồng tình, mà vì xã hội vẫn còn những người quan tâm đến nông dân. Trong cái thời mà người mới lên tỉnh, võ vẽ học vài chữ đã vội quên đi hương đồng gió nội và lên lớp dạy đời dân quê, mà vẫn còn có rất nhiều người còn quan tâm đến "chân quê" thì quí hoá. Như vậy là xã hội vẫn không quên bà con nông dân. 

Trong cuộc đời viết báo như là một “hobby” của tôi, có những giây phút làm tôi thấy ngòi bút (bàn phiếm) của mình có ích. Trong một lần nói chuyện về báo chí và khoa học do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngoài Vĩnh Phú (có cả thứ trưởng Nguyễn Quân tham dự) tôi có nói rằng một trong những bài báo tôi tự hào nhất là bài “Bưởi không gây ung thư vú”, vì qua bài đó mà tôi giúp ích rất nhiều nông dân trồng bưởi. Bài đó tôi cũng viết trong bức xúc khi nghe tin giá bưởi giảm từ hơn chục ngàn đồng xuống còn 3-4 ngàn đồng chỉ vì một bản tin trên báo nói rằng bưởi gây ung thư. Tôi về nhà viết bài đó trong vòng 2 giờ đồng hồ, và gửi bài cho Thanh Niên hay Tuổi Trẻ (tôi quên) lúc 11 giờ đêm. Nhưng họ không dám đăng, vì lúc đó báo chí rầm rộ cho rằng bưởi gây ung thư vú. Tuy nhiên, Thời báo Kinh tế Sài Gòn đăng. Sự việc dẫn đến vài tờ báo bị phạt vì đưa tin thất thiệt, hình như Thanh Niên bị phạt nặng nhất. Rất nhiều hội đoàn nông dân gửi thư cho tôi cám ơn bài viết đó. Những lá thư viết rất Nam bộ làm tôi thật sự cảm động. 

Trước hay sau bài “Bưởi không gây ung thư vú”, còn có những bài khác làm tôi “gây thù chuốc oán” với Bộ Y tế. Đặc biệt nhất là loạt bài mắm tôm và dịch tả, trong đó tôi viết rằng mắm tôm không thể nào chưa vi khuẩn tả được vì chứng cứ thí nghiệm cho thấy chẳng có con V. cholerae nào sống nổi trong môi trường 5% muối. Các giới chức y tế không tin tôi, họ đóng cửa các cơ sở mắm tôm, đi lấy hơn 200 mẫu để xét nghiệm. Kết quả cho thấy chẳng có mẫu mắm tốm nào chứa V cholerae. Hoan hô khoa học! Ấy thế mà họ không xin lỗi mắm tôm. 

Một bài khác cũng làm tôi vui là vụ “ngực nở chân dài” mới được lái xe. Lúc đó (cũng 5 năm rồi) Bộ Y tế ra qui định rằng người lái xe phải có chiều dài chân tối thiểu là 75 cm và vòng ngực kha khá. Nhưng qui định này hình như không dựa vào những tham số căn bản về nhân trắc nên rất sai. Tôi viết bài “Tìm đâu ngực nở chân dài” trên Tuổi Trẻ và Tuần Việt Nam. Bằng dữ liệu thực tế của chúng tôi và với giả định rất cô điển (trong sách giáo khoa y khoa) tôi tính ra rằng chỉ có 5% nữ và 50% nam có thể lái xe nếu làm theo qui định của Bộ Y tế. Sau này thì qui định đó bị bác. Một hôm tôi và Nguyên đi giảng ở Viện Nhi Hà Nội, một em bác sĩ lên cám ơn tôi, mà tôi chẳng hiểu cám ơn cái gì, nhưng em ấy nói là “nhờ bài của thầy mà em được lái xe”. Tôi nhìn cô ấy thì quả thật là cô có chiều cao khiêm tốn. Tôi thấy trong lòng vui ghê vì không ngờ bài báo đó cũng gây tác động. 

Bây giờ thì vụ cơn bão giá lúa. Hôm tháng 6 tôi về quê thăm nhà, và mỗi lần về quê là rôm rả chuyện trò đồng áng. Trong những câu chuyện như không bao giờ hết, có chuyện do anh Ba Đen nói một cách mỉa mai: ối, mày ơi, bây giờ ốc bươu vàng còn có giá hơn lúa. Mấy người trong bàn thêm vào những chi tiết về kinh nghiệm bán lúa của họ. Ốc bươu vàng được xem là rác, không thể so sánh với ốc bươu đồng được. Vui nhất là anh Hai, người gốc Khmer, bằng một giọng lơ lớ nói: tao sống đến độ tuổi này mà chưa bao giờ thấy giá lúa thua giá ốc rác. Anh chua chát nói: chắc mai mốt tao đi nuôi ốc bươu vàng. Rồi câu chuyện xoay quanh tình trạng ô nhiễm con sông, tôm cá càng ngày càng hiếm, con trai bỏ làng ra đi lang bạt làm thuê trên thành phố, con gái cũng bỏ đi làm trên thành phố mà ai cũng đoán là làm bia ôm, bệnh tật như đột quị và ung thư càng ngày càng phổ biến, v.v. Ai cũng nghĩ thôn quê mình không còn như ngày xưa nữa. Thì dĩ nhiên phải có đổi thay, nhưng tiếc thay, sự thay đổi làm cho nông thôn tồi tệ hơn. 

Tôi hứa với mấy người anh em và hàng xóm là tôi sẽ cố gắng viết một bài gióng một tiếng nói dùm cho bà con. Thấy sgtt.vn đang quan tâm đến vụ này và chuyện bên Thái Lan (ông bộ trưởng bị cách chức vì trợ giá cho nông dân) nên tôi gửi cho họ. Có bạn đọc trên sgtt.vn phê bình tôi cảm tính. Dĩ nhiên là tôi bày tỏ cảm tình của mình đến bà con chòm xóm tôi, vì tôi thấy bất công và phi lí trước mắt mình. Thấy chuyện bất công mà không lên tiếng là bất nhẫn. Con người mà vô cảm thì quả là quá tệ. 

Tôi nghĩ vấn đề nông thôn, không chỉ ĐBSCL mà toàn quốc, là vấn đề lớn. Có thể nói không ngoa rằng nông thôn VN đang khủng hoảng. Nên nhớ rằng 70% dân ta vẫn là nông dân. Đừng có tưởng chỉ vài khu công nghiệp là ta trở thành nước công nghiệp. Cũng đừng nghĩ sự hiện diện của những cửa hàng xa hoa đắt tiền ở thành phố mà cho rằng VN bây giờ khá quá. Càng sai lầm hơn nếu nghĩ rằng với thu nhập 1100 hay 1300 USD đầu người là VN đã thoát nghèo, vì đó chỉ là cái “flaw of average” mà thôi. Trong thực tế, chỉ cần đi ra ngoài thành phố 20-30 cây số thì sẽ thấy cái nghèo của người dân ra sao. Nghèo xác xơ. Ở quê tôi, chỉ cách Rạch Giá có 20 cây số, mà những đứa trẻ ốm tong teo trong những bộ đồ ngã màu nước phèn phải đi lao động để phụ thu nhập cho nhà. Bất cứ ai có chút tình cảm con người chỉ cần nhìn ánh mắt của chúng sẽ nhói lòng. Đối với những em bé này và ba má chúng thì những lời vàng thước ngọc của Nick Vujicic chẳng có ý nghĩa gì. 

Một điều trớ trêu là những nơi là căn cứ nuôi mấy ông bà cách mạng ngày xưa thì bây giờ là những nơi nghèo nhất. An Biên, Gò Quao, Giồng Riềng, v.v. những nơi từng nuôi cán bộ trong thời chiến, bây giờ là những nơi có lẽ là nghèo nhất nhì của Việt Nam. Nhưng khổ nỗi mấy ông bà ấy bây giờ có mấy ai còn nhớ đến chân quê, đến cái gốc của mình. Do đó, tôi rất tâm đắc với ai đó của Vietnamnet đã có bài với tựa đề “Mới ra tỉnh đã quên mình ‘chân quê’”. Thật ra, chữ chân quê khôg nên viết trong ngoặc kép, vì đáng lí ra họ phải biết tự hào mình là chân quê chứ. Thử hỏi: ai trong chúng ta mà không có cái gốc quê? Không có quê thì làm sao có thành phố? Do đó, tôi nghĩ các quan chức thay vì ngồi trong phòng lạnh mà ra chính sách thì nên vi hành một vài lần về quê nghèo để làm một cái gì đó thiết thực cho nông dân.

Giá lúa thấp hơn giá ốc bươu vàng: sự thật đắng lòng

Xin giới thiệu các bạn một bài tôi viết trong [nói theo kiểu thời thượng] bức xúc. Đó là vấn đề giá lúa và tầm ảnh hưởng của nó đến cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Câu chuyện giá lúa tôi biết được khi về thăm nhà vào cuối tháng 6 vừa qua. Nghe bà con trong làng nói chuyện giá lúa không bằng giá ốc bươu vàng tôi cứ tưởng họ nói chơi cho vui, chứ có ai ngờ đó là sự thật. Một sự thật đắng lòng.

Tôi hứa với bà con là sẽ viết một bài để cho cả nước biết về tình trạng này. Hứa xong rồi loanh quanh với công việc nên … quên. Mãi đến khi đọc bản tin ông bộ trưởng thương mại Thái Lan bị cách chức, tôi mới nhớ lại và viết ngay. Tôi gửi cho mấy bác trong sgtt.vn vì họ đang có một loạt bài về nông dân và nông thôn. Hình như bài sẽ đăng trong số báo ra ngày hôm nay, nên bây giờ tôi có thể chia sẻ cùng các bạn cái sự thật đắng lòng đó. Viết bài này mà tay tôi cứ run run vì giận.


Bài đã đăng trên sgtt.vn: http://sgtt.vn/Goc-nhin/181132/Gia-lua-thap-hon-gia-oc-buou-vang-su-that-dang-long.html

Bộ trưởng thương mại Thái Lan, Boonsong Teriyapirom, bị Thủ tướng Yingluck Shinawatra cách chức, vì ông là tác giả của một chương trình nông nghiệp dẫn đến giá gạo Thái cao hơn giá gạo Ấn Độ và Việt Nam, và làm giảm lượng xuất khẩu của gạo Thái. Đọc bản tin này tôi không thể không nghĩ đến và ngậm ngùi cho thân phận của bà con nông dân ở quê tôi, nơi mà giá lúa đang bị hạ thấp đến độ vô lí, nhưng không ai chịu trách nhiệm.

Quê tôi ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Đó là vùng đất được ví von là vựa lúa của Việt Nam, và có thể là một vựa lúa lớn trong vùng Đông Nam Á. Để có cái danh hiệu đó, người dân quê tôi phải bán mặt cho đất bán lưng cho trời trên những cánh đồng. Suốt năm này sang năm khác, người nông dân ở đây phải đương đầu với rất nhiều thiên tai, thảm họa, và vì thế cuộc sống của họ càng ngày càng chật vật hơn.

Vài năm trước, vùng ĐBSCL kinh qua một thảm nạn có tên là "ốc bươu vàng". Đó là loại ốc do ai đó vì lí do nào đó đã "du nhập" từ China hoặc Đài Loan về Việt Nam. Những con ốc sinh sôi nảy nở với tốc độ chóng mặt. Nhưng chúng cũng tàn phá ruộng lúa theo tốc độ cấp số nhân. Những cây lúa chưa kịp lớn đã bị chúng “cắt” ngang. Trong một thời gian dài, Nông dân quê tôi khốn đốn với chúng, nhìn lúa bị huỷ hoại mà không làm gì được. Có năm, như 2010, có hàng chục ngàn ha bị chúng phá sạch. Chẳng ai chịu trách nhiệm. Trong khi đó thì người dân phải tìm cách đối phó. Đến vài năm sau người ta mới tìm thấy "tác dụng" của ốc bươu vàng: làm thức ăn cho vịt. Thế là bà con nông dân, kể cả trẻ con, đi ruộng bắt ốc bươu vàng bán cho các trại nuôi vịt. Nhưng ốc bươu vàng được xem là thứ "rác rưởi", như cây cỏ, nên giá bán cũng rất thấp.

Nhưng điều trớ trêu ngày nay là ốc bươu vàng có giá trị hơn … lúa. Lần đầu tiên trong lịch sử, giá lúa rẻ hơn giá ốc bươu vàng! Khi nghe bà con chòm xóm bàn tán và so sánh một cách hài hước, tôi nghĩ họ chỉ nói đùa cho vui. Nhưng không, lúa ở quê tôi (và vùng ĐBSCL nói chung) có giá trị thấp hơn ốc bươu vàng. Đó là một thực tế. Một kílô ốc bưu vàng giá 15000 đồng. Ba kí lô lúa chỉ khoảng 10000-12000 đồng. Ba kílô lúa không bằng 1 kílô ốc bươu vàng. Tôi không biết có nơi nào mà người ta có thể ăn ốc bươu vàng thay cho gạo. Tôi cũng không biết có nơi nào trên thế giới mà giá lúa thấp hơn giá ốc bươu vàng vốn được xem là một loại rác sinh học.

Người nông dân quê tôi vốn nghèo nay càng nghèo hơn. Trước khi sạ lúa, bà con đã phải vay tiền (từ ngân hàng hay bạn bè, thân nhân) để mua phân bón, thuốc trừ sâu. Giá phân bón và thuốc trừ sâu lúc nào cũng gia tăng theo thời gian. Thành ra, bây giờ khi thu hoạch lúa xong, với cái giá bèo đó thì họ hoặc là lỗ hoặc là huề vốn. Có người sau một mùa vụ thì trắng tay vẫn hoàn trắng tay. Tình trạng này rất nhất quán với con số của Tổng cục Thống kê, rằng trong số những người nghèo nhất nước, 83% là nông dân. Đó là con số đáng báo động.

Chính phủ có Nghị quyết “Về đảm bảo an ninh lương thực quốc gia” và “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất.” Con số lời 30% có lẽ ru ngủ nhiều người và đẹp trên trang giấy, nhưng trong thực tế thì giá lúa tính chung giảm 30% từ năm 2011 đến 2012. Sở dĩ có tình trạng này là người nông dân bị ép giá khi mới thu hoạch. Nhưng vì phải thanh toán nợ nần nên họ đành phải bán lúa dưới giá sàn. Hậu quả là những con thương hưởng lợi. Thống kê cho thấy trong hai năm 2008-2009, Việt Nam xuất khẩu gần 11 triệu tấn gạo trị giá 5.5 tỉ USD, và tính trung bình giá xuất khẩu là 10,360 đồng một kílô. Trong khi đó giá mua thì chỉ 7000 đồng / kílô gạo. Như vậy, giá xuất khẩu và giá mua chênh lệch đến 3360 đồng mỗi kílô lúa!

Ai là người hưởng lợi? Để trả lời câu hỏi này, có thể nhìn qua qui trình buôn bán lúa và xuất khẩu gạo. Xong mùa vụ, nông dân bán lúa cho các thương lái nhỏ (thường đi bằng ghe trên sông). Các thương lái nhỏ này bán cho thương lái lớn. Trong quá trình đó lúa có thể bị pha trộn và giảm chất lượng. Thêm vào đó là chính sách tạm trữ lúa gạo của Nhà nước vô hình chung tạo cơ hội cho các doanh nghiệp mua lúa và tạm trữ. Các doanh nghiệp này, dù đã được hưởng lợi từ Nhà nước, chọn thời điểm để ép giá lúa, và hệ quả là người nông dân lãnh đủ. Đã có người đề cập đến “nhóm lợi ích nông nghiệp”, và đã đến lúc phải xác minh và nhận dạng nhóm này để thực thi Nghị quyết của Chính phủ.

Với tình trạng như thế thì chẳng ai ngạc nhiên khi thấy cha mẹ "quyết không để con làm ruộng". Thu nhập của nông dân nếu tính ra còn thấp hơn thu nhập của công nhân trong các hãng xưởng. Do đó, không ai ngạc nhiên khi phụ nữ xếp hàng đi lấy chồng Tàu, Hàn (một số thì bị chết thảm), và vấn nạn này là một quốc nhục. Trong khi đó, nam thanh niên thì đi lang bạt làm thuê ở các khu kĩ nghệ khắp nước. Có nơi (như Thới Bình, Cà Mau) chỉ trong vòng 6 tháng có hàng ngàn thanh niên bỏ huyện đi làm ở các tỉnh khác. Ngày nay, đến mùa gặt lúa nông thôn rất khó tìm nhân công. Thêm vào đó là sự tăng trưởng dân số cộng với sự thiếu qui hoạch đã gây nên sức ép môi trường ghê gớm. Hệ quả là môi trường sống và môi trường canh tác càng ngày càng xấu đi một cách nghiêm trọng. Ở quê tôi, không ai dám tắm sông. Có thể nói không ngoa rằng nền tảng nông thôn vùng ĐBSCL đã và đang lung lay.

Những người dân thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã đưa Việt Nam thành một trong những nước xuất khẩu gạo và nông sản hàng đầu thế giới. Họ đã đóng góp và đem về cho ngân sách hàng tỉ USD mỗi năm. Ấy thế mà người dân vùng ĐBSCL bị thiệt thòi nhất nước. Đánh giá qua bất cứ chỉ tiêu nào (giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, đường xá, nhà ở, v.v.) ĐBSCL đứng hạng chót hay áp chót. Đối với người dân ở đây, câu nói ĐBSCL là “vùng đất trù phú” chỉ là huyền thoại và là một sỉ nhục.

Một quan chức cao cấp thuộc vùng ĐBSCL từng giải thích sự sa sút của vùng đất lúa gạo này: “ĐBSCL ở xa trung ương quá, lâu lâu Bộ mới vào một lần. Trung ương mà không sớm thay đổi chánh sách, bỏ rơi thì miền Tây không thoát nghèo được”. Có lẽ chính vì “xa mặt trời” nên tình trạng lúa có giá trị thấp hơn ốc bươu vàng ở vùng ĐBSCL chẳng ai chú ý và chịu trách nhiệm. Người nông dân Thái được ông Bộ trưởng thương mại Boonsong Teriyapirom hỗ trợ về giá cả, và ông bị cách chức. Tôi nghĩ nông dân Đồng bằng sông Cửu Long đang cần một Boonsong Teriyapirom.